“Reinkarnasiya” sərgisi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin 80 illik yubileyi ilə bağlı muzeyin və gənc rəssamların birgə layihəsi olan “Reinkarnasiya”  adlı növbəti sərgi keçiriləcəkdir. Sərgidə muzeyin fəaliyyətində yenilik olan növbəti innovativ layihədə müasir Azərbaycan rəssamlarının muzeyin qızıl fonduna daxil olan və stasionar ekspozisiyada nümayiş edilən məşhur rəssam və heykəltəraşların əsərləri əsasında yaratdıqları reinkarnasiya (ruhun yenidən qayıdışı) olunmuş avanqard üslublu əsərlər nümayiş olunacaq. Vernisajda rəssamlar Elşən Sərxanoğlu, Məmməd Rəşidov, Vüqar Quliyev, Aydın Əsgərov, Elşən Qaraca, Emin Qəhrəmanov tərəfindən 15-ə yaxın rəngkarlıq və 5 heykəltəraşlıq əsəri yeni interperetasiyada, müasir baxış konteksində təqdim olunur. Yubiley çərçivəsində təşkil olunmuş sərginin təqdimatı 26 may 2016-cı il  tarixində, saat 17:00-da Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin Niyazi 11 ünvanında keçiriləcəkdir. Sənətsevərlərin və mütəxəssislərin böyük marağına səbəb olacaq ekspozisiya muzeyin fəaliyyətində və eyni zamanda rəssamların yaradıcılığında yeni bir səhifə açacaqdır.


   

Azərbaycan Milli İncəsənət muzeyinin direktoru, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının professoru Çingiz Fərzəliyevə Gürcüstanın Dövlət mükafatı “Şəfəq” ordeni təqdim edilmişdir

13 may 2016-cı ildə Gürcüstan Milli Muzeyində Azərbaycan Milli İncəsənət muzeyinin direktoru, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının professoru Çingiz Fərzəliyevə Azərbaycan-Gürcüstan arasındakı  incəsənət və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və inkişafına verdiyi töhfələrə görə təntənəli şəkildə Gürcüstanın Dövlət mükafatı “Şəfəq” ordeni təqdim edilmişdir.

“Şəfəq” ordeni mədəniyyət, təhsil, elm, incəsənət, idman və digər sahələrin  görkəmli nümayəndələrinin yüksək nailiyyətlərinə görə təltif olunması üçün Gürcüstan Parlamenti tərəfindən 31 iyul 2009-cu ildə təsis edilmişdir.

Təltif olunanlar sırasında,  Gürcü Patriarxı II İlya,  SSRİ xalq artisti  Nani Breqvadze, Opera və Balet teatrının rəhbəri Gürcüstan SSR və Rusiya xalq artisti, balerina Nino Ananiaşvili, SSRİ xalq artisti Oleq Basilaşvili, amerikalı iş adamı və siyasi xadim Donald Tramp, SSRİ  əməkdar idman ustası Arvidas Sabonis, Gürcüstan  Milli muzeyinin direktoru David Lordkipanedze və digər görkəmli şəxsiyyətlər  də var.

“Şəfəq” ordenini Professor Çingiz Fərzəliyevə Gürcüstan Prezidentinin müşaviri Sofya Şamanidi  tərəfindən təqdim edilmişdir. Çingiz Fərzəliyev təltifə və xidmətlərinin yüksək qiymətləndirilməsinə görə Prezident Georgi Marqvelaşviliyə təşəkkürünü bildirmişdir. Qeyd etmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının prezidenti tərəfindən 2016-cı ilin multikulturailizm ili elan olunması baxımından  bu mükafat, onun üçün xüsusilə dəyərlidir. Eyni zamanda rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli İncəsənət muzeyi  bu il 80 illik yubileyini qeyd edir.

Təqdimat mərasimində: Gürcüstanın Mədəniyyət və Abidələrin mühafizəsi naziri Nikoloz Rurua, Gürcüstan Milli muzeyinin direktoru David Lordkipanidze, Gürcüstanın keçmiş Mədəniyyət naziri ”Azərbaycan-Gürcüstan” assosiasiyasının prezidenti Valeri Asetiani, Azərbaycan Respublikasının Gürcüstandakı səfiri Azər Hüseyn, Gürcüstan Parlamentinin deputatı Azər Süleymanov, SOCAR Georgiya Petroleumun baş direktoru  Mahir Məmmədov, M. F. Axundovun Tblisidəki  ev muzeyinin direktoru Leyla Əliyeva, həmçinin  Gürcüstanın digər görkəmli mədəniyyət, incəsənət və ictimai xadimləri iştirak etmişdirlər.

 

   

“Barokko dövrünün musiqisi” adlı konsert

7 mart 2016-cı il tarixində  saat 17:00-da  Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində  Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi və Ü.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının birgə layihəsi silsiləsindən növbəti tədbir keçirilir. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Leyla Məmmədəliyevanın rəhbərliyi ilə gerçəkləşəcək  “Barokko dövrünün musiqisi” adlı konsert Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin 80 illik yubileyi və 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar gününə həsr olunur.  Qeyd edək ki, bu Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin 80 illik yubiley tədbirləri çərçivəsində təşkil olunan ilk tədbirdir.

   

Londonda dərc olunan, nüfuzlu “Open central asia” jurnalının 2015-ci il nəşrində Azərbaycan zərgərlik sənətindən bəhs edən“Füsunkar Azərbaycan: Bakı zərgərlik sənəti” adlı məqalə dərc olunmuşdur

Londonda dərc olunan, nüfuzlu “Open central asia” jurnalının  2015-ci il nəşrində Azərbaycan zərgərlik sənətindən bəhs edən“Füsunkar Azərbaycan: Bakı zərgərlik sənəti” adlı məqalə dərc olunmuşdur. Məqalənin müəllifi Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin elmi işlər üzrə direktor müavini, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Xədicə Əsədovadır. Məqalədə adları qeyd olunan zərgərlik nümunələri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin və digər muzeylərin kolleksiyalarına aiddir.

Füsunkar Azərbaycan : Bakı zərgərlik sənəti

Hər xalq bəşər mədəniyyətini zənginləşdirən  sənət nümunələri ilə fəxr edə bilər. Azərbaycan xalqı da öz növbəsində xalça, geyim, bədii tikmə, metal, soyuq silah və s. yanaşı yaratdığı zərgərlik sənəti ilə də tanınır. Bu sənətlə xalqımızın e.ə.belə bütün Azərbaycan boyu məşğul olduğunu sübut edən  arxeoloji dəlillər mövcuddur. Hər elin, hər obanın öz dəst xətti, geyim tərzi olduğu kimi zərgərlik sənətində  Qarabağ, Təbriz, Şəki, Bakı, Naxçıvan, Lənkəran və s. hazırlanan sənətkarlıq nümunələri biri digərindən bədii üslubu ilə seçilirdilər.

Bakı zərgərlik məktəbinin yaratdığı nümunələr nəinki Azərbaycan, hətta bütün Qafqaza, Rusiyaya  sənətkarlıq baxımından öz bədii forması, üslubu və özəl texniki xüsusiyyətləri ilə örnək olmuşdu.

Bu ərazi ticarətin, kapitalist münasibətlərinin sürətlə inkişaf etdiyi ən mühüm şəhər idi. Rus səyahətçisi E.Markov yazırdı: “Bakı bu günün deyil, gələcəyin şəhəridir, o nağıllardakı kimi saatlarla böyüməkdədir ... Bakı Şərqin Marselinə çevrilir. Bu şəhərdə zərgərlik emalatxanaları cərgə ilə düzülüb. Orada gümüşdən, firuzə ilə bəzədilmiş filiqran məmulatlarının gözəl nümunələri emal olunmaqdadır”.

Bakı zərgərlərinin nəfis şəkildə gümüş, qızıl, ləl və cavahiratdan hazırladıqları sırğalar, sinəbənd, alınlıq, bilərzik, üzük, kəmər, sancaqlar və məxmər, zərxara libasları bəzəyən “qoza”, ”katibi”, “quşpara” düymələr, səkkizbucaqlı, dairəvi, düzbucaq, yarpaq, balıq, gül formalı  piləklər və müxtəlif asmalar onu gəzdirən zadəgan ailələrinə mənsub xanımların cəmiyyətdəki sosial statuslarını müəyyənləşdirirdi (il.1).

XIX əsrdə Bakıda tanınmış zərgərlər ordusu yetişmişdi. Onların hər biri nəinki texniki və bədii üslub, həmçinin də məmulatların növü baxımından peşəkar səviyyəyə çatmış sənətkarlar idilər. Bu mənada qəlibkarlıqda Bakıda tanınmış A.Sultanov silsilə, Q.Ağayarzadə boyunbağı, qolbaq, Qulammirzə Kərbəlayı Əbdülbağı oğlu cərgəli gül cütqabağı, M.Bədəlov qələm, tütün qabı, Hacı Səməd Əbdüləli oğlu kəmər və düymələr üzrə; şəbəkəçilikdə Məşədi Əliabbas bilərzik və kəmər, usta Fərəc boyunbağı; qarasavadda usta Hacı Əbdüləli və Ş.Əliyev qalın kəmərlər üzrə; minasazlıqda Molla Fərəci (il.2), Ə.Kərimov, Ə.Yusifov, M.İsmayılov və b. “piyalə-zəng” sırğalar və minalı üzüklər, düymələr, baş bəzəyi ustalığında   ixtisaslaşmışdılar.

Əksər hallarda savadsız və yoxsul zərgərlərin əli ilə hazırlanmış bu məmulatlar öz gözəlliyi, nəfisliyi, rəng ahəngi və orijinal forması ilə insanı valeh edir. Yaqut, almaz, firuzə, zümrüd kimi qiymətli qaş-daşlar bu gözəllik quruluşlarını bədii-estetik baxımdan daha da zənginləşdirirdi (il.3).

Qızıl tellərdən  şəbəkə texniki üslubunda düzəldilmiş sinəbənd milli bəzəklərin şahıdır. Bu sinəbəndin ən ilk, orijinal nümunəsi bakılı usta Fərəcin xüsusi məharəti sayəsində meydana gəlmişdir. Daha sonralar bu ustanın yaratdığı sinəbənd əsasında minlərlə təqlid olunmuş nəfis nümunələr hazırlanmışdır (il.4).

Təqdim olunan nümunə irili-xırdalı zoomorf, nəbati, astral formalı detalların bir bədii kompozisiyada vəhdət şəklində düzülüşündən ibarətdir. Bu məmulatda istifadə edilən bəzəklər sadə və mürəkkəb formada biçiliblər. Dekorativ çərçivəciklər spiral formalı şəbəkə naxış ünsürləri ilə bəzədilmişdir. Sinəbənddə  minlərcə cızma, burma, və eşmə üsulu ilə qızıldan düzəlmiş vergül şəkilli “vov”, “girdə biçək”, “daraq biçək” adlanan dekorativ şəbəkə elementi istifadə edilmişdi.  Ay, ulduzu xatırladan iç-içə bərkidilmiş on iki ləçəkli çiçək, ulduz, balıq, üç ləçəkli yarpaqlar üfüqü və şaquli istiqamətdə qızıl halqacıqlara çox sərbəst, peşəkarlıqla taxılaraq məmulatın silsiləvilik bədii effekt təsirini gücləndirir. Bu bədii tərtibatla Bakı zərgərləri öz müqəddəsliklə bağlı təsəvvürlərini obrazlı şəkildə ifadə edirdilər.

Qızıldan hazırlanmış asmalar qadın bəzək əşyaları içərisində ən dəbdə olan məmulatlardan sayılır. XIX əsrdən başlayaraq Bakının iqtisadi vəziyyətinin inkişafı, bu şəhərin təkcə qonşu ölkələrlə deyil, uzaq  xariclə də ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə imkan verir. Bu mənada

Bakıya Avropadan gətirilən zinət nümunələrinin modelləri yerli zərgərlər tərəfindən milli üslubun incəlikləri əlavə edilərək yeni bədii formalarda yaradılırdılar. Almaz, yaqut, zümrüd qaşlarıyla hazırlanan asmalar əsasən kübar təbəqəyə mənsub olan şəhər varlıları üçün nəzərdə tutulurdu. Əksər hallarda çervon qızıldan hazırlanan və üzəri qiymətli qaş-daşlarla bəzədilmiş bu əsərlər milli irsimizin iftixarıdır (il.5).

Gözəlliyi heç bir şübhəyə  yol verməyən asmada rəng və ya forma baxımından nəyin daha üstün olduğunu müəyyən etmək çətindir. Güllərin qırmızı və ağ rəngli qaşlarla bəzədilmiş dilimli ləçəkləri ilə qızılın sarı çaları ritmik şəkildə bir-birini tamamlayır. Asmanı tamamlayan bəyaz incilər bu polixrom ansamblı öz həzinliyi ilə daha da ifadəli edir.

Digər asma nümunəsi isə daha gənc qızlar üçün nəzərdə tutulmuşlar (il.5/1).  Xalq arasında “Aypara” adlanan bu asmanın mərkəzi firuzə daşı, sonluğunda işlənmiş incilər və texnikasında istifadə edilən  şəbəkə işləmə üsulu da diqqəti cəlb edir. Zərifliyi ilə fərqlənir. Onun ay və səkkizbucaqlı ulduz forması çox qədim zamanlarda astral kultlara olan inamdan doğur.

Zinət əşyaları içərisində əhəmiyyətli yer tutan və kəmərin əsas dəbdəbəli hissəsi sayılan toqqalar da Bakı zərgərləri tərəfindən ənənəvi olaraq şəbəkə üslubunda icra edilirdi (il. 6). Yüksək əyarlı qızılın ecazkar rəngi, şəbəkə üslubuna xas olan imkandan ustanın fərdi bədii üsulu seçmə qabiliyyəti fantastik toqqaların meydana gəlməsinə səbəb olurdu. Hazırlanan hər zərgərlik nümunəsində onu taxacaq xanımın yaş həddi də nəzərə alınırdı. Yəni gənc qızlar üçün daha zərif, gəlinlər üçün şux rəngli qaşlar və dəbdəbəli modellər seçilirdi, bir qədər yaşlı nümayəndələr üçün isə daha ağır çəkili qızıl və sabit ənənəvi tərtibatda olan əşyalar hazırlanırdı (il.7).

Bakı zərgərlərinin sonsuz bədii təfəkkürü əsasında hazırlanan, ən sevilən “piyaləzəng” sırğarın modelləri də sonsuzdur. Şəbəkə (il.8) və ya minasazlıq üslubunda hazırlanan bu sırğarın hər iki şəkli orijinaldır. İki pilləli, piyalə formalı və ətəkləri qotazabənzər, yumru piləklərlə bəzədilmiş bu sırğa bitkin bədii tərtibata malikdir. Sırğa özünəməxsus naxış və texnoloji xüsusiyyətləri ilə yanaşı, həm də Şərq incəsənəti üslubunu xatırladır. Üzəri zərif, qızılı simlərlə butayabənzər şəkildə işlənmiş sırğada silsiləvi müvazinət quruluşu mövcuddur.

Sadalanan bütün nümunələr zəngin xəzinədir. Lakin bunlar xalqımızın təkcə maddi deyil, min illər boyu yaddaşlarda qorunub saxanmış mənəvi sərvətidir. Onlar zamanla cilalanmış, inkişaf etmiş, günümüzədək gəlib çatmışlar. Gələcək nəsillər üçün isə əvəzsiz nümunələrdirlər.

Şəkillərin siyahısı:

1.Bakılı qadın. 1870-ci illər

2. Sırğa. Bakı. XIX əsr. Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasından.

3. Asma. Bakı. XIX əsrin ortaları. Mili Azərbaycan Tarixi Muzeyinin  kolleksiyasından.

4. Sinəbənd. Bakı. XX əsrin əvvəli. Mili Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kolleksiyasından.

5. Ay-ulduz asma. XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəli. Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin

kolleksiyasından.

6. Toqqa. Bakı. XIX əsrin sonu. Mili Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kolleksiyasından.

7. Aynalı kəmər. XIX əsr. Mili Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kolleksiyasından.

8.“Piyaləzəng” sırğa.Bakı. XIX əsrin sonu. Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin

kolleksiyasından.

   

Səhifə 1 > 26-dəan